Home

Bureau voor advies en onderzoek op het gebied van financiën bij gemeenten, provincies en waterschappen.

Het blijven uitdagende jaren op het gebied van de overheidsfinanciën. De middelen zijn altijd schaars en de verwachtingen van burgers hoog. Ook in een groeiende economie is een goede verdeling van de schaarse middelen essentieel voor het behoud van draagvlak.
De overheveling van taken van het Rijk naar de mede-overheden gaat gepaard met een nieuwe, vaak lastige, verdeling van bestaande geldstromen. Dit vraagt om heldere en breed gedragen verdeelmodellen voor de geldstromen tussen overheden.
De herijking van het gemeentefonds en de middelen voor het sociaal domein is inmiddels gestart. Het traject heeft een ambitieus tijdspad: ingaande 2021 een nieuwe verdeling, dus publicatie in de meicirculaire van 2020. 
Dit betekent een scherp monitoren van alle tussenstappen en de uitkomsten door de gemeenten. Want de ingestelde begeleiding- en stuurgroepen zijn de beste platforms om daadwerkelijk invloed uit te oefenen en bij te sturen zodat er uitkomsten een breed draagvlak krijgen.




Ferry Knaack AdviesVV (Verdeel Verstandig) is specialist in advies en onderzoek op het gebied van:

- de verdeling van middelen tussen het Rijk en mede-overheden, zoals het Gemeentefonds, Provinciefonds en de verdeelmodellen Sociaal Domein

- financiële aspecten van gemeentelijke herindeling en grenscorrecties

- verrekeningen tussen overheden, bij gemeentelijke herindelingen, splitsen van gemeenten, grenscorrecties en gemeentelijke samenwerkingsvormen.




 
  
  

  

  

 

 


 

 

 

Actueel

Herijking van het gemeentefonds en verdeling middelen sociaal domein op basis van regressieanalyse.

De minister van BZK heeft besloten de herijking van het gemeentefonds in twee deelonderzoeken te splitsen. Het onderzoek naar het "oude" gemeentefonds wordt uitgevoerd door Cebeon. Het onderzoek dat betrekking heeft op de verdeling van de middelen voor het sociaal domein wordt uitgevoerd door AEF. Een opvallend punt is dat voor de onderzoeken de door het Cebeon ontwikkelde verschillenanalyse niet meer wordt toegepast. Er is naar aanleiding van een onderzoek door SEO gekozen voor de regressieanalyse als onderzoeksmethodiek bij beide deelonderzoeken.  



Het onderzoek naar de onderzoeksmethode voor de Verdeelmodellen Sociaal Domein vertraagd. 

De decembercirculaire 2018 meldt onder meer dat het onderzoek van de SEO, naar de meest geschikte onderzoeksmethode om toe te passen bij de evaluatie van de verdeelmodellen Sociaal Domein, vertraagd is. De besluitvorming tussen Rijk en VNG wordt nu in januari 2019 verwacht. Daarna wordt het daadwerkelijke onderzoek naar de verdeelmodellen Sociaal Domein gestart. De circulaire geeft geen inzicht in het effect van deze vertraging op het traject van de totale heroverweging van de financiële verhoudingen, dat nauw verweven is met het onderzoek Sociaal Domein. Ik verwacht dat integrale invoering per 2021 stevig onder druk komt te staan.


Hogere
 kosten van veel kernen 
onderzoeksgebied bij heroverweging 
financiële verhoudingen

De minister van BZK noemt in haar brief aan de Tweede Kamer, de kosten van veel kernen als expliciet onderzoeksgebied binnen spoor 1 van de heroverweging van de financiële verhoudingen. Er komt geen fundamentele herziening van het gemeentefonds en de verdeling via de algemene uitkering. Wel worden de financiële verhoudingen langs 4 sporen tegen het licht gehouden:
Spoor 1 : de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds
Spoor 2 : de verdeling van de algemene uitkering van het provinciefonds
Spoor 3 : het uitkeringsstelsel  
Spoor 4 : kennis en informatie-uitwisseling
Het einddoel is een afgeronde herijking van het gemeentefonds in samenhang met de beoogde integrale verdeling van de middelen sociaal domein ingaande 2021.

 



Nog kansen voor gemeenten met veel kernen


Het antwoord van minister Ollongren op Kamervragen van de heer H. van der Molen (CDA) biedt nog een opening voor gemeenten met veel kernen. De minister zegt toe "in het komende periodiek onderhoudsrapport aandacht te besteden aan het type gemeenten als Súdwest-Fryslân." Dat betekent in september meer inzicht in de kosten van kernenbeleid in gemeenten met veel kernen. Op basis van mijn onderzoek verwacht ik dat de grote discrepantie tussen kosten van dit beleid en het bedrag per kern dan bevestigd wordt. Dan kan ook verder gesproken worden over een aanpassing van het bedrag per kern op basis van de POR cijfers. Wachten op de herziening van de
financiële verhoudingen is in dit kader niet noodzakelijk en zelfs ongewenst.




Grote gemeenten met veel kernen verdienen een financiële impuls


De gemeentelijke herindelingen van de laatste 20 jaar hebben geresulteerd in een toenemend aantal gemeenten met erg veel kernen. In 1998 was Borger-Odoorn met 35 kernen koploper. In 2011 ontstond de gemeente Súdwest-Fryslân met toen 52 kernen. De nu bij de Tweede Kamer in behandeling zijnde 12 herindelingen voor 2019 leiden tot 8 nieuwe gemeenten met meer dan 20 kernen.
Op veel plaatsen is de waarde van de sterke sociale structuur in kleine kernen benadrukt als belangrijk en na de herindeling te behouden element. Voor de (nieuwe) gemeenten met veel kernen vraagt dit om specifiek beleid met een stevige personele inzet. 
Aan de kosten van zo'n robuust kernenbeleid is weinig tot geen aandacht besteed. Ook de vraag of en hoe de kosten van dit beleid een plaats moeten hebben in de op kostenoriëntatie gebaseerde verdeling van het gemeentefonds, is niet eerder gesteld.
Na onderzoek kom ik tot de conclusie dat een financiële impuls voor gemeenten met veel kernen op zijn plaats is.



 

 

  






Publicaties en onderzoeken gemeentefonds en herindeling


Rapport onderzoek Vast Bedrag Gemeentefonds openbaar.

De minister van Binnenlandse Zaken heeft een onderzoek van APe naar het vaste bedrag bij herindeling openbaar gemaakt. Het onderzoek levert geen nieuwe inzichten over de werkelijke betekenis van deze maatstaf bij herindeling. Het grootste probleem blijft het gevoel bij bestuurders, dat het niet klopt, dat bij herindeling van n gemeenten het vaste bedrag met n-1 afneemt. Zoals ik in het onderstaande onderzoek en artikel in Mejudice heb aangetoond, is er uit kostenoogpunt geen reden voor dit standpunt. De minister kondigt verder onderzoek aan, met name over de rol van samenwerkingsverbanden in relatie tot het vaste bedrag. Dit zal de situatie rond de herindeling niet echt raken. Om de huidige benadering, die een erg hoog " houden wat je hebt" karakter heeft - bij het Rijk het systeem verdedigen, bij gemeenten vooral de huidige geldstromen proberen zeker te stellen -  naar een wat toekomst gerichtere aanpak om te buigen, ben ik een onderzoek gestart. Hierin wordt binnen de huidige kaders van het gemeentefonds een lijn ontwikkeld om grotere herindelingen te kunnen ondersteunen/stimuleren. Er wordt hierbij ook een relatie gelegd met de bestuurlijke aspecten die bij grotere herindelingen aan de orde komen.

 

Koudwatervrees voor lagere Algemene Uitkering bij herindeling.

De discussie rond het verlies van het vaste bedrag in de Algemene Uitkering bij herindeling is gebaseerd op koudwatervrees, zo blijkt uit onderzoek door Ferry Knaack AdviesVV. Analyse van 20 herindelingsscans wijst uit dat het totale verlies aan inkomsten gemiddeld 2% is. Hiervan is 90% het gevolg van het n-1 x  verlies van het vaste bedrag. Dit verlies wordt echter meer dan gecompenseerd door lagere bestuurskosten blijkt uit onderzoek bij 38 gemeenten. Een verruiming van de tijdelijke maatstaf herindeling kan een goede stimulans zijn voor intensivering van de herindeling, zoals minister Plasterk voor ogen staat. Het onderzoek dat ik heb uitgevoerd is te vinden via de onderstaande link. 

 

Op basis van dit onderzoek is het volgende artikel verschenen: 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



            Deze website is het laatst bijgewerkt op 27 mei 2019



drs. Ferry Knaack  |  0592  86 70 25  |  06 21 28 61 75


68944 bezoekers (95626 hits) sinds 9-3-2010